Bütçe ve Nakit Akış Projeksiyonu Nasıl Hazırlanır?

Kısa yanıt

Aylık bütçe ve nakit akış projeksiyonu adım adım: tahsilat-ödeme takvimi, KDV, SGK ve vergi tarihleri, 6 aylık örnek tablo ve nakit açığı kontrolü.

Nakit akış projeksiyonu, önümüzdeki aylarda paranın hangi tarihte hesaba gireceğini ve çıkacağını tahmin eden ileriye dönük bir tablodur; gelir tablosu gibi tahakkuka değil, tahsilat ve ödeme tarihine dayanır. Altı adımda kurulur: satış bütçesi, tahsilat takvimi, alım ve gider ödemeleri, vergi-SGK-kredi takvimi, aylık net nakit ve kapanış bakiyesi, minimum nakit düzeyiyle karşılaştırma ve finansman ihtiyacı. Aşağıdaki varsayımsal örnekte kârlı bir şirket Nisan ayında kasa ve banka bakiyesini 49.000 TL’ye düşürüyor ve 101.000 TL’lik geçici bir finansmana ihtiyaç duyuyor; kâr tablosuna bakan biri bu açığı görmez.

Bu yazı kümenin planlama sorusuna cevap verir. Nakit sıkışıklığının yapısal sebebi olan tahsilat, stok ve ödeme sürelerini işletme sermayesi ve nakit dönüşüm süresi rehberinde, satış hacminin zarar eşiğini başabaş analizinde anlattık.

Bütçe, kâr tablosu ve nakit akışı aynı şey değil

OpenStax’in yönetim muhasebesi kitabı ana bütçeyi iki gruba ayırır: faaliyet bütçeleri (satış, üretim, direkt malzeme, direkt işçilik, genel üretim gideri, satış ve yönetim gideri bütçesi) tahmini gelir tablosuna; finansal bütçeler (nakit bütçesi, yatırım bütçesi) tahmini bilançoya ulaşır. Satış bütçesi her şeyin başlangıcıdır; nakit bütçesi bütün giriş ve çıkışları birleştirir ve sorunları erken görmek için mümkün olan en kısa dönemlere bölünmelidir.

Pratikte fark şuradadır: Aralık’ta kestiğiniz fatura gelir tablosunda Aralık satışıdır, ama parayı Şubat’ta tahsil edebilirsiniz; Ocak’ta aldığınız malı Mart’ta ödeyebilirsiniz. Kâr ile nakit arasındaki bu zaman farkı büyüyen şirketlerde açığı doğurur.

KGK’nın TMS 7 Nakit Akış Tablosu standardı, nakit akışlarını işletme, yatırım ve finansman faaliyetlerine ayırır; işletme faaliyetleri brüt (dolaysız) veya net (dolaylı) yöntemle gösterilebilir ve standart, gelecekteki nakit akışlarını tahmin etmek için daha yararlı olduğu gerekçesiyle brüt yöntemi tercih eder (md. 18-19). Projeksiyonda da aynı mantık işler: tahsilatı, tedarikçi ödemesini, personel ve vergi ödemesini ayrı ayrı yazın.

Altı adımda nakit akış projeksiyonu

Satış bütçesi. Adet × fiyat (KDV hariç) ve mevsimselliği yazın; tahmini geçmiş verilerden, sipariş portföyünden ve pazar bilgisinden alın.
Tahsilat takvimi. Satışı vade yapısına bölün: peşin ve kartlı satış, 30 ve 60 günlük cari hesap, çek veya senet. Müşteri bazında gecikme geçmişini katın. İhracatçıysanız KDV iadesi ayrı bir giriş kalemidir; zamanlaması iade türüne bağlıdır (KDV iadesi rehberimiz).
Alım ve gider ödemeleri. Sonraki dönemin satışı için yapılacak alımı, tedarikçi vadesini, kira, enerji ve pazarlama giderlerini yazın.
Zorunlu ödeme takvimi. Personel, SGK, stopaj, KDV, geçici vergi ve yıllık kurumlar vergisi, kredi taksitleri ve yatırım ödemeleri. Aşağıdaki tablo takvimin değişmeyen kısmıdır.
Net nakit ve kapanış bakiyesi. Açılış bakiyesi + tahsilat − ödeme = kapanış bakiyesi; bu bakiye bir sonraki ayın açılışıdır.
Minimum nakit ve finansman ihtiyacı. Kapanış bakiyesini şirketin belirlediği minimum nakit düzeyiyle karşılaştırın; eksik kalan tutar finansman ihtiyacıdır.

Türkiye’de nakit takvimini belirleyen ödemeler

Ödeme	Ne zaman?
KDV (aylık dönem)	Dönemi izleyen ayın 28’i, saat 23.59’a kadar beyan; ödeme beyan süresi içindedir
Muhtasar ve Prim Hizmet Beyannamesi (aylık; stopaj ve istihkaktan kesilen damga vergisi dahil)	İzleyen ayın 26’sı, saat 23.59’a kadar; ödeme beyan süresi içindedir
SGK primi (4/1-(a) sigortalılar)	Belgenin ilişkin olduğu ayı izleyen ayın son gününe kadar
Geçici vergi	17 Mayıs, 17 Ağustos, 17 Kasım ve 17 Şubat (dördüncü dönem, 2025 takvim yılından itibaren)
Yıllık kurumlar vergisi	Hesap döneminin kapandığı ayı izleyen dördüncü ayın birinci gününden son günü saat 23.59’a kadar (takvim yılı hesap dönemi için Nisan ayı)

Süreler resmî tatil, idari izin veya Kurum kararı nedeniyle uzatılabilir; örneğin SGK, 2026 Nisan dönemi Muhtasar ve Prim Hizmet Beyannamesi ile prim belgesinin verilme ve ödeme süresini uzatmıştır. Her dönem öncesi GİB vergi takvimini ve vergi beyannameleri takvimi rehberimizi kontrol edin.

KDV tuzağı: KDV Kanunu md. 10(a) uyarınca mal teslimi ve hizmet ifasında vergiyi doğuran olay, teslim veya ifa anıdır; GİB’in KDV sirküleri de faturanın tahsilata değil teslim veya hizmetin belgelendirilmesine bağlı olduğunu belirtir. Yani vadeli satışta müşteri henüz ödemeden bile satışın KDV’si, indirilecek KDV düşüldükten sonra, beyan döneminde ödenir. Bu fark nakit açığının sık görülen kaynaklarındandır.

Çalışılmış örnek: 6 aylık nakit bütçesi (varsayımsal)

Varsayımlar (hepsi örnek):

Aylık satış (KDV hariç, bin TL): Kasım 700, Aralık 750, Ocak 800, Şubat 900, Mart 1.000, Nisan 1.100, Mayıs 1.000, Haziran 900, Temmuz 900.
Tahsilat (KDV dahil): satışın %25’i aynı ay (kart, peşin), %45’i ertesi ay, %30’u iki ay sonra (çek ve senet).
KDV: genel oran %20 kabul edildi (GİB güncel KDV oranları). Net KDV (hesaplanan − indirilecek) ertesi ay ödenir.
Alımlar (KDV hariç): sonraki ayın satışının %50’si; %40’ı aynı ay, %60’ı ertesi ay ödenir.
Personel maliyeti aylık 160: %60 net ücret aynı ay, %40 SGK primi, stopaj ve damga vergisi ertesi ay.
Diğer işletme giderleri aylık 110 + KDV; kredi taksidi aylık 50; Nisan’da 200 + KDV tutarında makine alımı.
Vergi (hepsi varsayım): Şubat’ta 60 (dördüncü dönem geçici vergi), Nisan’da 120 (yıllık kurumlar vergisi), Mayıs’ta 70 (ilk geçici vergi). Açılış nakdi 250, minimum nakit 150.

Bin TL	Ocak	Şubat	Mart	Nisan	Mayıs	Haziran
Açılış bakiyesi	250	253	211	261	49	257
Tahsilat (KDV dahil)	897	972	1.074	1.194	1.254	1.206
Mal alımı ödemesi	−504	−564	−624	−636	−576	−540
Personel (net ücret + önceki ay SGK, stopaj)	−160	−160	−160	−160	−160	−160
İşletme gideri (KDV dahil)	−132	−132	−132	−132	−132	−132
Net KDV ödemesi (önceki ay)	−48	−48	−58	−68	−58	−88
Vergi	0	−60	0	−120	−70	0
Kredi taksidi	−50	−50	−50	−50	−50	−50
Yatırım (KDV dahil)	0	0	0	−240	0	0
Net nakit akışı	3	−42	50	−212	208	236
Kapanış bakiyesi	253	211	261	49	257	493
Minimum nakde göre eksik	0	0	0	101	0	0

Okuma. Şirket her ay kârlı çalışıyor, buna rağmen Nisan kapanışı minimum nakdin (150) altında kalıyor: büyüyen satışın doğurduğu alacak artışı, 240 bin TL’lik yatırım ödemesi ve 120 bin TL’lik yıllık kurumlar vergisi aynı aya denk geliyor. Mayıs’ta tahsilatlar yatırımı ve vergiyi taşıyor. Önceden görülen bir açık, bir aylık kısa vadeli limit veya ödemelerin kaydırılmasıyla yönetilebilir; sonradan fark edilen aynı açık ödemeyi aksatır.

Stres testi. Tahsilatın ertesi aya düşen kısmının 10 puanı bir ay gecikirse (%25 / %35 / %40), Nisan kapanışı 49 bin TL’den 13 bin TL’ye iner ve finansman ihtiyacı 101 bin TL’den 137 bin TL’ye çıkar. Tek senaryo yerine en az bir kötümser senaryoyu birlikte tutun.

Bütçeyi gerçekleşenle karşılaştırma

Her ay sonu muhasebe verisini bütçeyle kıyaslayın; OpenStax, ana bütçenin tek bir faaliyet düzeyi için hazırlanan statik bir bütçe olduğunu, esnek bütçenin ise farklı hacimlere göre sonuç gösterdiğini söyler. Yani satış bütçenin altında gerçekleştiyse sapmayı hacim, fiyat ve maliyet etkilerine ayırmak için esnek bütçeyle kıyaslayın. Nakit tarafında şunlara bakın: tahsilat gecikmesi mi (vade, tahsilat verimi), zamanlama farkı mı (yalnızca ödemenin ayı kaydı) yoksa kalıcı fark mı (maliyet artışı)? Her sapma için neden kodu tutmak, bir sonraki projeksiyonun varsayımlarını düzeltir. Güncelleme sıklığı için şu kural işe yarar: olağan dönemde aylık, vergi dönemi, yatırım veya tahsilat sıkışıklığında haftalık güncelleyin.

Nakit açığı çıktığında hangi seçenekler var?

Tahsilatı hızlandırın. Kart ve DBS gibi bankacılık çözümleri, vade kısaltma; erken ödeme iskontosu verecekseniz etkin yıllık maliyetini önce hesaplayın (formül işletme sermayesi rehberimizde).
Ödemeyi dengeleyin. Tedarikçi vadesini uzatmayı görüşün; ancak vadeyi aşırı uzatmanın ilişki ve fiyat maliyeti olabilir.
Kısa vadeli finansman. Banka limiti, faktoring veya vadeli çek ve senetlerde reeskont ve iskonto; maliyetleri teklif karşılaştırmasıyla netleştirin.
Yatırımı kaydırın veya kiralayın. Büyük ödemeleri vergi ve tahsilat sıkışıklığıyla aynı aya koymayın; finansal kiralama seçeneğini değerlendirin.
Vergi ve SGK ödemelerini planlayın. Süreleri kaçırmak gecikme maliyeti doğurur; ödeme güçlüğü varsa yürürlükteki yapılandırma kanunlarını ve ödeme seçeneklerini mali müşavirinizle değerlendirin.

Sık yapılan hatalar

Kâr ile nakdi karıştırmak. Kâr artarken nakit azalabilir.
Tahsilatı fatura tarihine, ödemeyi gider tarihine göre yazmak. Projeksiyon vade tarihlerine dayanmalıdır.
KDV ve vergi tarihlerini sonradan eklemek. İlk sürümde takvimde olmaları gerekir.
Yatırımın KDV’sini ve finansman giderini unutmak.
Tek senaryo hazırlamak. Beklenen, kötümser ve iyimser senaryoyu ayırın.
Kredi limitini nakit saymak. Limit finansman kaynağıdır, bakiye değildir; maliyeti ve teminat koşulları vardır.
Projeksiyonu bir kez yapıp gerçekleşenle kıyaslamamak.

Kurulum kontrol listesi (Excel veya ERP)

Varsayımlar sayfası: KDV oranı, vade yapısı, personel yükü, kur ve enflasyon.
Satış ve tahsilat sayfası: müşteri grubuna göre vade dağılımı.
Alım ve ödeme sayfası: tedarikçi vadeleri.
Personel, SGK, stopaj ve KDV sayfası: takvim tarihleriyle.
Vergi ve kredi takvimi: geçici vergi, yıllık vergi, taksitler.
Nakit tablosu: açılış, giriş, çıkış, kapanış ve minimum nakit karşılaştırması.
Senaryolar: beklenen, kötümser, iyimser.

Kaynaklar

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Örnek varsayımsaldır; beyan ve ödeme süreleri her dönem GİB ve SGK duyurularından teyit edilmelidir.

Bütçe ve Nakit Planlama İçin Destek

Aylık nakit projeksiyonu ve bütçe şablonlarının kurulması, vergi, SGK ve KDV ödeme takviminin nakit planına işlenmesi ve bütçe sapma raporları için Celikel CPA’ya başvurabilirsiniz; teklif kapsama göre hazırlanır.

Danışmanlık Hizmetlerimizi inceleyin,
Muhasebe entegrasyonu için Muhasebe Hizmetleri sayfamıza bakın,
Tahsilat ve stok döngüsü için İşletme Sermayesi Rehberimizi okuyun,
Nakit akış modeli için bizimle iletişime geçin.

Türkiye’de uygulama desteğine mi ihtiyacınız var?

Muhasebe, vergi, bordro veya şirket işlemlerinizin somut durumunu ruhsatlı bir mali müşavirle değerlendirin.

Celikel CPA ile görüşün Hizmetleri inceleyin

Sıkça Sorulan Sorular (FAQ)

Kârlı bir şirket neden nakitsiz kalabilir?

Satışın tahsil edildiği tarih ile alımların, personel, vergi ve yatırımın ödendiği tarih farklıdır. Yukarıdaki örnekte şirket her ay kâr ediyor ama Nisan’da yatırım, yıllık vergi ve büyüyen alacak aynı döneme gelince bakiye minimum nakdin altına iniyor. KDV’nin tahsilatı beklemeden ödenmesi de bu açığı büyütür.

Nakit akış tablosu ile nakit akış projeksiyonu aynı şey mi?

Hayır. TMS 7’deki nakit akış tablosu geçmiş dönemi raporlayan bir finansal tablodur; projeksiyon ise ileriye dönük yönetim aracıdır. Sınıflama mantığı (işletme, yatırım, finansman) ve brüt yöntemin gelecek tahmini için yararlılığı projeksiyonda da kullanılır.

Projeksiyon ne kadar ileriye ve ne sıklıkla hazırlanmalı?

Genel çerçeve olarak yıllık bütçeye bağlı 12 aylık aylık projeksiyon, ilk iki üç ay için ise daha ayrıntılı haftalık görünüm kullanılır. Güncelleme sıklığı şirketin nakit baskısına göre belirlenir: olağan dönemde aylık, sıkışık dönemde haftalık.

Minimum nakit düzeyi nasıl belirlenir?

Tek bir kural yoktur. Çoğu işletme, aylık sabit nakit çıkışlarının (personel, kira, kredi taksidi, vergi) belirli bir katını veya tahsilat gecikmesi riskini karşılayacak tutarı politika olarak belirler. Satışları dalgalı olan ve tahsilatı gecikmeli şirketler daha yüksek tutar bulundurur.

KDV nakit akışını nasıl etkiler?

KDV, işlemin gerçekleştiği dönemde doğar ve genellikle ertesi ayın 28’inde ödenir; tahsilat gelmeden ödeme yapılabilir. Satışta hesaplanan KDV ile alımda indirilecek KDV farkı net ödenir. Yatırım gibi KDV’li büyük bir alım yapılan ayı izleyen ayda indirilecek KDV arttığı için net KDV ödemesi azalır (örnekte Nisan’daki makine alımı Mayıs ödemesini düşürür); bu etki projeksiyona ayrıca yazılmalıdır.