Kısa yanıt
VUK 323'e göre şüpheli ticari alacak karşılığı: dava veya takip, küçük alacaklarda yazılı istem, teminat ve dönem şartları.
Ticari hayatta mal veya hizmet satışı yapılmasına ve faturası kesilerek KDV’si ile hasılatı beyan edilmesine rağmen, alıcının borcunu ödememesi veya batması nedeniyle tahsil edilemeyen alacaklar şirketler için çifte mağduriyet yaratır.
VUK 323, ticari veya zirai kazancın elde edilmesi ve sürdürülmesiyle ilgili belirli alacaklar için şüpheli alacak karşılığı ayrılmasına imkân verir. Vadesi geçen her fatura otomatik olarak gider olmaz. Alacağın niteliği, tahsil kabiliyetinin şüpheli hale gelmesi, takip adımları, teminat ve karşılığın ayrıldığı dönem birlikte değerlendirilir.
Bu rehberde, 2026 yılı güncel mevzuatıyla şüpheli alacak ayırma kriterlerini, icra/dava takip şartını, küçük tutarlı alacak istisnasını ve 128/654 hesap kayıtlarını inceliyoruz.
1. Bir Alacağın Şüpheli Sayılabilmesi İçin 4 Temel Şart
VUK 323 Şüpheli Alacak Kriterleri
1. İşle bağlantı
(Ticari/zirai kazanç)
2. Alacak şüpheli
(Tahsil riski somut)
3. Teminat incele
(Teminatlı bölüm ayrı)
4. Kanuni yol
(Takip veya yazılı istem)
- Ticari/zirai faaliyetle bağlantı: Alacak kazancın elde edilmesi veya sürdürülmesiyle ilgili olmalıdır. Ortaklara verilen her borç ya da ticari olmayan alacak bu kapsama girmez.
- Tahsilin şüpheli hale gelmesi: Vadesi geçmiş olması tek başına yeterli değildir; tahsil riski işlem ve borçlunun durumu üzerinden kanıtlanmalıdır.
- Teminat: Teminatlı alacakta karşılık, kural olarak teminatı aşan ve tahsil riski bulunan kısım için değerlendirilir. Kefalet, ipotek, rehin ve haciz gibi unsurların kapsamı somut olayda incelenmelidir.
- Takip veya küçük alacak koşulu: Genel durumda dava ya da icra takibinin gerçekten başlatılması ve ciddiyetle sürdürülmesi aranır. Takibe değmeyecek derecede küçük alacaklarda ise protesto veya birden fazla yazılı isteme rağmen ödeme yapılmaması koşulu uygulanır.
2. Dava Açmaya Değmeyecek Küçük Alacaklar (2026 Limiti)
VUK 323’te takibe değmeyecek derecede küçük alacaklar için ayrıca bir yol tanımlanır. Kanun bu ifadeyi 2026 yılı için sabit bir TL eşiği olarak belirlemez; alacağın tutarı ve takip masrafı/uyuşmazlık koşulları birlikte değerlendirilir. Borçluya yazılı istem birden fazla kez yapılmalı veya protesto çekilmeli ve alacak buna rağmen ödenmemelidir. İstem ve tebliğ kanıtlarını saklayın.
3. Şüpheli Alacak Muhasebe Kaydı (128 ve 654 Hesaplar)
Dava/icra şartının oluştuğu ve alacağın şüpheli hale geldiği hesap döneminde, kayıtlar ve uygulanan muhasebe politikasıyla uyumlu şekilde:
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 128 ŞÜPHELİ TİCARİ ALACAKLAR | 100.000 TL | |
| 120 ALICILAR | 100.000 TL |
(Alacağın şüpheli hesaba aktarılması)
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 654 KARŞILIK GİDERLERİ | 100.000 TL | |
| 129 ŞÜPHELİ ALACAKLAR KARŞILIĞI | 100.000 TL |
(Vergiden düşülen yasal gider kaydı)
4. Alacak Gelecek Yıllarda Tahsil Edilirse Ne Olur?
Eğer borçlu ilerleyen yıllarda borcunu kısmen veya tamamen öderse:
- Tahsil edilen tutar bilançoda “644 Konusu Kalmayan Karşılıklar” hesabına alınarak tahsil edildiği yılın geliri kaydedilir ve o yıl vergilendirilir.
Şüpheli Alacaklar ve Vergi Hukuku Danışmanlığı
Tahsil edilemeyen alacakların icra takipleriyle eşleştirilmesi, karşılık ayırma zamanlaması ve vergi matrahı optimizasyonu için Celikel CPA, şirketlere profesyonel mali müşavirlik ve vergi danışmanlığı sunmaktadır.
- Muhasebe Hizmetlerimizi inceleyin,
- Vergi avantajları için Vergi Hizmetleri Sayfamıza bakın,
- Şüpheli alacak dosyalarınız için bizimle hemen iletişime geçin.
İlgili rehberler
Alacakların dönem sonu değerlendirmesinde değersiz alacak ve reeskont işlemlerini de inceleyin:
- Değersiz Alacak ve Vazgeçilen Alacak Şartları (VUK 322-324)
- Reeskont Faizi Nedir? Vadeli Çek ve Senetlerde Reeskont (2026)
Resmî kaynaklar
- GİB — VUK 323 kapsamında şüpheli alacak şartları ve tahsil edilebilirlik değerlendirmesi
- GİB — küçük tutarlı alacaklarda yazılı istem koşulu
Türkiye’de uygulama desteğine mi ihtiyacınız var?
Muhasebe, vergi, bordro veya şirket işlemlerinizin somut durumunu ruhsatlı bir mali müşavirle değerlendirin.
Sıkça Sorulan Sorular (FAQ)
Dava veya takip açıldığı yıldan sonra karşılık ayrılabilir mi?
Karşılığın hangi dönemde ayrılacağı konusunda GİB uygulaması, alacağın şüpheli hale geldiği ve dava/icra şartının oluştuğu dönemi esas alır. Şartlar oluştuğu halde karşılığın sonraki döneme bırakılması vergi riski yaratabilir. Gecikmiş takip, devam eden dava, kısmi tahsilat veya özel durum varsa kayıt ve tarihler uzman tarafından incelenmelidir.
KDV tutarı için de karşılık ayrılabilir mi?
Tahsil edilemeyen fatura alacağının KDV bileşeni ve KDV mevzuatındaki düzeltme/indirim kuralları ayrı incelenmelidir. KDV tutarı için her durumda karşılık ayrılabileceği veya tahsil edilmeyince doğrudan geri alınabileceği şeklinde genelleme yapılmamalıdır.