Kısa yanıt
3213 Sayılı Maden Kanunu uyarınca madencilik muhasebesi. Ocak başı satış fiyatı üzerinden MAPEG Devlet Hakkı (%1-%15), 271/272 arama giderleri ve tükenme.
Türkiye’de mermer ocakları, taş ocakları (agrega/kalker), kömür madenleri, krom, bakır, altın ve bor işletmeleri; yer altı kaynaklarının milli servet olması sebebiyle 3213 sayılı Maden Kanunu ve Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü (MAPEG) regülasyonlarına sıkı sıkıya bağlıdır.
Maden sahasından çıkarılan her ton cevher için devlete ödenen “Devlet Hakkı (Mining Royalty)”, maden arama ve dekapaj harcamalarının izlendiği 271/272 Özel Maliyet ve Arama Hesapları ve Vergi Usul Kanunu 316. maddesi uyarınca uygulanan Tükenme Payı (Depletion) madencilik muhasebesinin temel ayrıcı özellikleridir.
Bu rehberde, 2026 yılı güncel mevzuatıyla madencilikte Devlet Hakkı hesaplamasını, orman ve çevre teminatlarını ve maden arama amortisman kurallarını inceliyoruz.
1. Devlet Hakkı Nedir ve Nasıl Hesaplanır? (Maden Kanunu Madde 14)
Devlet Hakkı; maden ruhsat sahibinin sahadan çıkardığı cevherin ocaktan çıktığı andaki değeri (Ocak Başı Satış Tutarı) üzerinden devlete ödemek zorunda olduğu yasal paydır:
- Oranlar: Madenin grubuna ve piyasa fiyatına göre kademeli olarak %1 ila %15 arasında değişir (Örn: Mermer ve taş ocaklarında genellikle %4-%5).
- Ödeme Zamanı: Her yıl Nisan ayının sonuna kadar işletme faaliyet raporu MAPEG’e verilir ve hesaplanan Devlet Hakkı en geç Haziran ayı sonuna kadar ödenir.
Madencilik Devlet Hakkı Akışı
Çıkarılan Cevherin Ocak Başı Satış Değeri → (×) Yasal Maden Grubu Oranı (%1 - %15)
MAPEG DEVLET HAKKI (Yıllık Haziran Ayında Ödenir)
(Ödenen tutar Kurumlar Vergisi matrahından %100 Yasal Gider olarak düşülür!)
2. Arama ve Hazırlık Maliyetlerinin Aktifleştirilmesi (271 ve 272 Hesaplar)
Maden sahasında üretime geçilmeden önce yapılan jeolojik etütler, sondajlar ve dekapaj (toprak sıyırma) harcamaları doğrudan o yılın gideri yazılamaz:
- 271 Arama Giderleri: Ruhsat sahasında maden rezervi arama aşamasındaki tüm sondaj ve laboratuvar analizleri aktifleştirilir.
- 272 Hazırlık ve Geliştirme Giderleri: Madene ulaşmak için açılan kuyular, galeriler ve dekapaj masrafları bu hesapta toplanır.
- Tükenme Payı İtfası (VUK 316): Maden üretime başladığında, bu maliyetler sahadaki toplam rezervin yıllık üretim oranına göre Tükenme Payı (Amortisman) yoluyla yıllara sari olarak gider yazılır.
3. Orman İzin Bedelleri ve Çevre Uyum Teminatları
- Orman arazisindeki maden ocakları için Orman Genel Müdürlüğü’ne ödenen yıllık orman izin ve ağaçlandırma bedelleri şirketin 740 Hizmet Üretim Maliyeti olarak kaydedilir.
- MAPEG’e verilen çevre rehabilite teminat mektupları ise nazım hesaplarda izlenir.
4. Maden İhracatında KDV İstisnası ve Nakit İade
- Yurt dışına blok mermer, işlenmiş doğal taş veya konsantre metal cevheri ihraç eden şirketler %0 KDV ile fatura keser.
- Ocak işletmesinde tüketilen elektrik, mazot, iş makinesi parçası ve patlayıcı madde KDV’leri vergi dairesinden nakden iade alınır.
Madencilik ve Doğal Kaynaklar Muhasebe Danışmanlığı
Devlet Hakkı beyan ve maliyet analizleri, 271/272 arama giderleri itfa planları, MAPEG faaliyet bilgi tabloları ve maden ihracatı KDV iade süreçleri için Celikel CPA, madencilik ve mermer işletmelerine uzman mali müşavirlik sunmaktadır.
- Muhasebe Hizmetlerimizi inceleyin,
- İhracat KDV kuralları için İhracat KDV İstisnası Rehberimize bakın,
- Madencilik muhasebe danışmanlığı için bizimle hemen iletişime geçin.
Türkiye’de uygulama desteğine mi ihtiyacınız var?
Muhasebe, vergi, bordro veya şirket işlemlerinizin somut durumunu ruhsatlı bir mali müşavirle değerlendirin.
Sıkça Sorulan Sorular (FAQ)
Devlet Hakkı süresinde ödenmezse ne olur?
Maden Kanunu uyarınca Devlet Hakkı süresinde ödenmezse Amme Alacakları Kanunu gereği gecikme zammı uygulanır ve ruhsat iptal edilme riskiyle karşılaşır.
Taş ocağı kırma-eleme tesislerinde amortisman oranı nedir?
Kırma, eleme ve yıkama tesisleri ile ağır iş makineleri (ekskavatör, loder) VUK amortisman listesindeki faydalı ömürlerine göre (%20 normal amortisman) itfa edilir.