Kısa yanıt
Serbest meslek makbuzu ve e-SMM düzenleme çerçevesi; stopaj, KDV oranı ve netten brüte hesaplamada müşteri ve hizmet türüne göre dikkat edilecekler.
193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun 65. maddesi uyarınca serbest meslek faaliyeti; sermayeden ziyade şahsi mesaiye, ilmi veya mesleki bilgiye veya ihtisasa dayanan ve bir işverene tabi olmaksızın şahsi sorumluluk altında kendi nam ve hesabına yapılan faaliyetlerdir (Avukatlar, Mali Müşavirler, Doktorlar, Mimarlar, Mühendisler, Danışmanlar, Yazarlar, Sanatçılar vb.).
Serbest meslek erbabının tahsilatları için düzenlediği belge serbest meslek makbuzudur. e-SMM’ye geçiş süresi ve belge düzeni işe başlama tarihi ile yürürlükteki e-belge kurallarına göre belirlenir.
Stopaj, ödemeyi yapanın vergi kesintisi sorumluluğuna ve hizmet türüne; KDV oranı ise sunulan hizmete ve özel oran hükümlerine bağlıdır. Aşağıdaki sayısal örnek yalnızca %20 stopaj ve %20 KDV varsayımıyla hazırlanmıştır.
1. Serbest Meslek Makbuzundaki 2 Temel Vergi Unsuru
E-SMM Vergi Bileşenleri
1. Katma Değer Vergisi (hizmete göre)
Müşteriden tahsil edilen vergi
KDV-1 Beyannamesi ile devlete ödenir
2. Gelir Vergisi Stopajı (koşula göre)
Müşteri şirketse brütten kesilip
Muhtasar ile devlete yatırılan peşin vergi
- Ödeme yapan stopaj sorumlusu ise: GVK 94 kapsamı ve hizmet türüne göre stopaj yapabilir; oran işlemin niteliğine göre kontrol edilmelidir. Her şirket ödemesinde otomatik %20 kesinti varsaymayın.
- Ödeme yapan stopaj sorumlusu değilse: Genellikle serbest meslek stopajı kesilmez. KDV yine hizmet türü ve varsa istisna/özel oran hükümlerine göre değerlendirilir.
2. Brütten Nete SMM Hesaplama Formülü
Müvekkil veya müşteri ile Brüt Ücret üzerinden anlaşıldığında:
Brüt Hizmet Tutarı = 50.000 TL
Gelir Vergisi Stopajı (%20) = 50.000 × %20 = 10.000 TL (Müşteri devlete öder)
Hesaplanan KDV (%20) = 50.000 × %20 = 10.000 TL (Müşteri meslek mensubuna öder)
Tahsil Edilecek Net Tutar = Brüt Tutar - Stopaj + KDV
Tahsil Edilecek Net Tutar = 50.000 - 10.000 + 10.000 = 50.000 TL
3. Netten Brüte SMM Hesaplama Formülü
Müşteri ile “Eline net 40.000 TL geçecek” şeklinde Net Ücret üzerinden anlaşıldığında:
Brüt Tutar = Net Anlaşılan Ücret / (1 - Stopaj Oranı)
Brüt Tutar = 40.000 / 0,80 = 50.000 TL
Gelir Vergisi Stopajı (%20) = 50.000 × %20 = 10.000 TL
KDV (%20) = 50.000 × %20 = 10.000 TL
Müşterinin Ödeyeceği Toplam = 40.000 (Net) + 10.000 (KDV) = 50.000 TL
4. Defter Beyan Sistemi ve E-SMM Zorunluluğu
- e-SMM: e-SMM’ye geçiş süresi, faaliyete başlama tarihi ve güncel VUK tebliğindeki geçiş düzenlemesine göre belirlenir. Yeni başlayanlar için işe başladığı gün kağıt makbuzun tamamen yasak olduğunu genellemek doğru değildir.
- Defter-Beyan Sistemi: Sistem kapsamındaki gerçek kişi mükellefler, kapsam ve istisnaları GİB kurallarına göre kontrol ederek kayıtlarını elektronik ortamda tutar. Tüm serbest meslek faaliyeti yürüten tüzel kişiler için aynı kayıt yöntemi varsayılmamalıdır.
Resmî kaynaklar
- GİB 2026 Serbest Meslek Kazancı Rehberi
- GİB Serbest Meslek Makbuzu Hesaplama
- GİB KDV Genel Uygulama Tebliği
Serbest Meslek Kazancı ve Defter Beyan Danışmanlığı
E-SMM entegrasyonları, Defter Beyan kayıtları, yıllık gelir vergisi stopaj mahsup ve nakden iade dosyaları için Celikel CPA, serbest meslek profesyonellerine uzman mali müşavirlik hizmeti sunmaktadır.
- Muhasebe Hizmetlerimizi inceleyin,
- Hukuk büroları için Avukatlık Ortaklığı Rehberimize bakın,
- SMM ve vergi hesaplamalarınız için bizimle hemen iletişime geçin.
Türkiye’de uygulama desteğine mi ihtiyacınız var?
Muhasebe, vergi, bordro veya şirket işlemlerinizin somut durumunu ruhsatlı bir mali müşavirle değerlendirin.
Sıkça Sorulan Sorular (FAQ)
Stopaj olarak kesilen paralar yıl sonunda nasıl geri alınır?
Müşterinin kestiği ve beyan ettiği gelir vergisi stopajı, mevzuattaki şart ve belgelerle serbest meslek erbabının yıllık gelir vergisi hesabında mahsup edilir. Mahsup edilemeyen tutarın iadesi ayrıca talep ve kontrol sürecine tabidir; her durumda otomatik nakit iade gerçekleşmez.
Doktorların verdiği her hizmette KDV %10 mudur?
Hayır. Sağlık hizmetlerindeki oran hizmetin niteliğine ve KDV mevzuatındaki sınıflandırmaya göre belirlenir. Hekimin her tahsilatında aynı oran varsayılmamalı; hizmet ve düzenleyici şartlar kontrol edilmelidir.