Kısa yanıt
Serbest meslek erbabı için e-SMM, tarımsal alımlarda e-Müstahsil makbuzu, geçiş ve belge düzeni hakkında temel bilgiler.
Elektronik belge yükümlülükleri, şirket türünden çok faaliyete ve mükellef statüsüne göre belirlenir. Serbest meslek erbabının tahsilatlarında e-SMM; defter tutmayan çiftçiden ürün alımında ise şartları oluştuğunda müstahsil makbuzu gündeme gelir.
509 Sıra No.lu VUK Genel Tebliği uyarınca vergiden muaf olmayan serbest meslek erbabı e-SMM uygulamasına dahil olur. e-Müstahsil uygulamasındaki zorunluluk ise alıcının e-Fatura/e-Defter statüsü ve Tebliğdeki kapsam koşullarına göre ayrıca incelenir.
Bu rehber uygulamanın temel kapsamını açıklar. Geçiş tarihi, stopaj oranı ve SGK kesintisi; faaliyetin başlangıç tarihi, ürün türü, borsa tescili ve mükellefin durumuna göre resmî kaynaklardan kontrol edilmelidir.
1. Elektronik Serbest Meslek Makbuzu (E-SMM) Zorunluluğu
Serbest meslek faaliyetine başlayan her avukat, doktor, mühendis veya danışman:
- 1 Şubat 2020 ve sonrasında işe başlayanlar, işe başladıkları ayı izleyen üçüncü ayın sonuna kadar uygulamaya dahil olmalıdır. Geçmişte faaliyette olanlar için geçiş takvimi ayrıca düzenlenmiştir.
- Belge, GİB portalı veya izinli özel entegratör gibi kullanılabilir yöntemlerle düzenlenebilir. Uygulamanın e-İmza, mali mühür ve teslim gereksinimleri seçilen yönteme ve güncel teknik kurallara bağlıdır.
- e-SMM’nin düzenlenmesi, Defter-Beyan Sistemi kayıtlarının her koşulda otomatik oluştuğu anlamına gelmez. Tahsilat, belge ve defter kayıtlarının mutabakatı yapılmalıdır.
E-SMM Düzenleme Akışı
Defter Beyan veya Entegratör → e-İmza ile Onaylama → Müşteriye SMS/E-Posta
Otomatik Kayıt
Defter kaydı ve mutabakat
2. Elektronik Müstahsil Makbuzu (E-MM) Nedir ve Kimler Düzenler?
Tüccarların, fabrikaların ve ihracatçıların vergi mükellefi olmayan (defter tutmayan) çiftçilerden buğday, fındık, pamuk, zeytin, canlı hayvan veya süt gibi zirai ürünleri satın alırken düzenledikleri resmi belgedir:
- Kapsam: e-Müstahsil makbuzu düzenleme zorunluluğu mükellefin e-Fatura uygulamasına dahil olma durumu ve 509 Sıra No.lu Tebliğ’deki diğer koşullarla belirlenir. Her e-Fatura kullanıcısının her çiftçi alımında aynı şekilde e-Müstahsil düzenleyeceği varsayılmamalı; alıcının ve satıcının belge statüsü kontrol edilmelidir.
3. Müstahsil Makbuzu Stopaj Oranları ve SGK Kesintisi (GVK 94/11)
GVK 94/11 kapsamındaki tevkifat oranı; ürünün türü, borsada tescil edilip edilmediği ve ilgili özel düzenlemeye göre değişir. Ürün gruplarını tek bir tabloda sabit oranla sunmak işlem hatasına yol açabileceğinden, alım tarihinde GİB’in güncel tevkifat tablosu ve Cumhurbaşkanı kararları kontrol edilmelidir.
- SGK kesintisi: Tarımsal faaliyette bulunan satıcılarla ilgili prim kesintisi yükümlülüğü, satıcının sigortalılık statüsü ve yürürlükteki SGK düzenlemelerine bağlıdır. Her müstahsil makbuzunda otomatik yüzde 5 kesinti yapılacağı şeklinde genelleme yapılmamalıdır.
E-Makbuz ve Zirai Muhasebe Danışmanlığı
E-SMM Defter Beyan entegrasyonları, E-Müstahsil makbuzu borsa tescil ve stopaj bildirimleri için Celikel CPA, serbest meslek mensuplarına ve tarım şirketlerine profesyonel mali danışmanlık sunmaktadır.
- Muhasebe Hizmetlerimizi inceleyin,
- SMM hesaplamaları için Serbest Meslek Makbuzu Rehberimize bakın,
- E-Makbuz kurulumunuz için bizimle hemen iletişime geçin.
Resmî kaynaklar
- GİB — 509 Sıra No.lu VUK Genel Tebliği kapsamında e-SMM süre ve teslim açıklaması
- GİB — mükellef ödevleri ve elektronik belge uygulamaları
- GİB — 2026 Zirai Kazanç Rehberi
Türkiye’de uygulama desteğine mi ihtiyacınız var?
Muhasebe, vergi, bordro veya şirket işlemlerinizin somut durumunu ruhsatlı bir mali müşavirle değerlendirin.
Sıkça Sorulan Sorular (FAQ)
E-Müstahsil makbuzunun çiftçiye çıktısı verilmeli midir?
Elektronik belgenin çiftçiye iletilmesi ve gerektiğinde çıktısının verilmesi, güncel e-Müstahsil teknik kılavuzundaki teslim ve imza kurallarına göre yapılır. Her durumda ıslak imzalı ya da yalnızca karekodlu çıktı gerektiği varsayılmamalıdır.
E-SMM kesilirken e-İmza zorunlu mudur?
Kullanılacak elektronik imza veya mali mühür yöntemi, seçilen GİB portalı/özel entegratör kanalına ve mükellefin statüsüne göre değişir. Başvuru öncesi GİB’in güncel e-SMM kılavuzunu ve hizmet sağlayıcı gerekliliklerini kontrol edin.